Қазақстандағы менеджменттің  қалыптасуының экономикалық алғы шарты туралы қазақша реферат

 Қазақстан экономикасы басқарудың саяси-экономикалық негіздері

Қазақстан Республикасының әлеуметтік-экономикалық дамуын басқарудағы дербестілік, саяси  алғышарттарының қажеттілігін ескертеді. 80-жылдардың екінші жартысынан бастап бұрынғы Кеңес Одағында, сондай-ақ Қазақстанда қоғамдық-саяси ахуал, қарама-қайшылықтармен сипатталып, қоғамдық тұрақсыздықты көрсетті.

Орталықтың  Республика мен оның аймақтарының мүдделерін ескермеуі, қоғамдық және территориялық  еңбек бөлінісінде орын алып отырғандай, мекемелік және жергілікті мүдделердің  қарама-қайшылығын үдете түсіп, табиғи ресурстардың бей-берекет пайдалануына мүмкіндік береді, мұның ақыры экономикалық ахуалдың шиелене түсуіне әкеліп соқтырады. Тұрақсыздықтың ең басты себебі, жоғарыда аталынғандай жүйенің ішкі тоқырауында болды. Кеңестік жүйенің күйреу алдындағы айқын дәлел ауқымды кезекке тұру, талондық жүйенің үдей түсуі, ақшаның құнсыздануы болып табылады. Тіпті 1993 жылдың аяқ кезіне дейін дербес экономикалық саясат орын алмады.Сонымен қатар көптеген мемлекеттердің тәжрибесі айқын дәлелдегендей, барлық шаруашылық жүргізу жүйелерінің ішінде ең тиімдісі болып нарықтық экономика табылады. Ол еңбекті ынталандыруды жетілдіреді, өнім өндірушілердің экономикалық дербестігін қамтамасыз етеді, өндірушілердің монополиясына жол бермейді және өндірісті тұтынушы сұранысына бағыттайды.

Республикамызда терең де батыл өзгерістерді жүзеге асыруда нақтылы алғышарттар  қажет етілді. Осы бағытта 1990 жылы 25 қазанда «Қазақстанның мемлекеттік  егемендігі туралы Декларациясы» және 1993 жылдың 28 қаңтарында Республиканың  Ата Заңының (Конституциясының) қабылдануы мемлекетіміздің тарихындағы жаңа сәт болып табылды. Қазіргі кезде Қазақстан Республикасының 1995 жылдың 30 тамызында қабылданған екінші Конституциясы және 1991 жылдың 16 желтоқсанында қабылданған «Қазақстан Республикасының мемлекеттік тәуелсіздігі туралы» конституциялық заң еліміздің әлеуметтік-экономикалық дамуында  айрықша орын алады. Аталып өткен құжаттардың Республикадағы саяси-эко-номикалық процестерді басқаруда маңызы зор. Оларда экономикалық тәуелсіздіктің негіздері, нарықтық қатынастарды қалыптастырудағы экономиканы басқарудың маңыздылығы көрсетілген. Бұл жәйт республика дербестігінің экономикалық алғы шарты мен өмір тіршілігін басқарудың барлық сферасын анықтайды. Атап айтқанда, олар Қазақстанның экономикалық тәуелсіздігінің негізі: жерге, оның қойма байлықтарына, ішкі және территориялық су ресурстарына, өсімдік пен жан-жануарлар әлеміне, тарихи, мәдени құндылықтарына, материалдық, қаржылық ресурстарына, өндірістік және өндірістік емес объектілеріне деген төтенше меншігі.

Қазақстан экономикасы мемлекеттік реттеудің  субъектісі болып табылады. Бұған  басқару функциясы ретіндегі  мемлекеттік реттеуде аса маңызды  өзіндік қаржы-несие жүйесі, дербес мемлекеттік бюджет қалыптасуы, салық және кеден жүйесін ұйымдастыру жатады.

Қазақстан Республикасы Конституциясының құрамында  экономиканы басқаруды ұйымдастырудың әдістемелік қағидалары бар. Біріншіден, Қазақстан экономикасы меншіктің әр түрлі нысандарына негізделеді. Мемлекет заң алдында меншіктің барлық субъектілерінің теңдігін қамтамасыз етеді. Екіншіден, жеке меншікке қол сұғуға болмайды. Үшіншіден, мемлекет жеке кәсіпкерлік қызметтің еркіндігіне кепілдік береді және оны қорғау мен қолдауды қамтамасыз етеді. Төртіншіден, монополистік қызмет пен бәсекелестің кез -келген шектеуіне жол берілмейді. Бесіншіден, әкімшілік аймақтың бірліктері дербес болып табылады.

Бұл қағидалар  Қазақстан экономикасын басқарудың қазіргі жүйесінің негізін құрайды  және республиканың халық шаруашылығының әлеуметтік бағыттағы нарықтық экономикаға  орнықты етуін қамтамасыз етуі тиіс. Бұл қағидалар тек саяси-әлеуметтік мәнге ие болып қана қоймай, Қазақстандағы менеджменттің ұйымдастырушылық бастамасына да тікелей қатысты.

.Нарықтық  экономика ұдайы өз арнасымен,  өз заңдылықтарымен  ілгерілеп  отыруы тиіс, өйткені оның өзіне  тән  кезеңдері мен оған сәйкес келетін нақты міндеттері бар.

Бірінші кезең, екі негізгі процесімен сипатталады:

-меншікті  мемлекет иелігінен белсенді  түрде алу,

-тұтыну  рыногын тауарлармен толтыру.

Екінші  кезең, экономиканың шикізаттық бағытын  біртіндеп жою жалғасады, бірақ  оның басты мазмұны көлік жүйесі мен телекоммуникацияны жедел дамыту, сондай-ақ дамыған  тауар және валюта нарығын бұдан басқа : капитал, жұмысшы күші, бағалы қағаздар, интеллектілік меншік нарықтарын да құру болмақ.

Үшінші  кезең (5-7) жыл мерзіміне дейін  созылып, ашық үлгідегі экономиканың шапшан қарқын алып, дамуымен сипатталады, соның  негізнде өтпелі кезеңнің стратегиялық мақсатына жетумен, Қазақстанның әлемдік  саудадағы айқындамасының нығаюымен  және дүниежүзіндегі жаңа индустриалды елдер қатарына кірумен сипатталатын болады.

Нарықтық  қатынасқа өтудің негізгі бағыттарына жататындар:

-экономиканың  мемлекет иелігінен алынуы мен  меншіктің жекешелендірілуі;

-экономиканы  монополизациясыздандырылуы;

-кәспкерліктің  дамуы;

-бәсеке.

  Экономикасы нарықтық бағытқа бет алған Қазақстан үшін кәсіпкерлікті дамыту мәселесі — өзекті мәселелердің бірі болып табылады. Өйткені, нарықтық экономиканың өзі — кәсіпкерлік экономика. Кәсіпкерлікті дамыту — нарықтық экономиканы дамытудың кепілі. Сондықтан да, кәсіпкерлік төңі-регіндегі көптеген мәселелердің көтеріліп жатуы да оның экономикадағы рөлінің өте маңыздылығын дәлелдейді.

Қазақстан Республикасы Конституциясында былай  деп жазылған: «Әркімнің кәсіпкерлік  қызмет еркіндігіне, өз мүлкін кез-келген заңды кәсіпкерлік қызмет үшін, еркін пайдалануға құқығы бар. Бәрімізге мәлім, өндірістің негізгі факторлары табиғи, еңбек, өндірістік ресурстар болып табылады. Нарықтық экономика кезінде осы факторлардың жұмыс істеп, қозғалысқа түсуіне әсер ететін нақты күш бар. Олар: іскерлік, басқару және өз мүмкіндіктерін белгілі бір мақсатта жетістікке қол жеткізуге пайдалана білу икемділігі.

Жалпы өркениетті елдердің қай-қайсысын алсақ та, өздерінің экономикалық және әлеуметтік мәселелерін шешуде, кәсіпкерлікке арқа сүйейді. Себебі кәсіпкерлік халықтың әл-ауқатын арттырумен қатар, қосымша жұмыс орындарының ашылуына да себебін тигізеді. Кәсіпкерліктің осындай және басқа да экономикалық және әлеуметтік функциялары оны дамыту мәселесін маңызды мемлекеттік міндеттер қатарына жатқызуға және экономиканы реформалаудың ажырамас бөлігі деп қарастыруға негіз береді. Техникалық прогресс, тұтынушы сұранысын толық қанағаттандыру кәсіпкерліктің тиімділігіне байланысты болады.


Тағы рефераттар